Α π ό σ τ ο λ ο ς   Α π ο σ τ ο λ ό π ο υ λ ο ς
Παθολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πάτρας, Διπλωματούχος Βελονισμού ECPD
Μειλίχου 176, Β' όροφος, Πάτρα. Τηλ.: 2610 427 379. E-Mail: aposmed@hol.gr
Βελονισμός:

Ιστορική διαδρομή

Ο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ
Είναι μία θεραπευτική τεχνική, κατά την οποία ειδικές βελόνες τοποθετούνται σε επιφανειακούς ή εν τω βάθει ιστούς του σώματος ή σε ειδικά επιλεγμένες ευαίσθητες ή επώδυνες στην πίεση δερματικές περιοχές, με στόχο την θεραπευτική αντιμετώπιση λειτουργικών, αναστρέψιμων παθήσεων, συνδρόμων ή συμπτωμάτων.

Ο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ
Βασίζεται σε φυσικούς και κοσμικούς νόμους (το Γιν και το Γιάνγκ, την ισορροπία των αντιθέτων, κ.α.) με συγκεκριμένες φιλοσοφικές τοποθετήσεις (Ταοϊσμός) που πρέπει να διέπουν μία υγιεινή ζωή σε εναρμόνιση με το περιβάλλον.



Ιστορική διαδρομή

Στην Κίνα, στην Παλαιολιθική εποχή, φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν λίθινα αντικείμενα για την διάνοιξη αποστημάτων, την παροχέτευση πύου και αίματος για θεραπευτικούς σκοπούς. Σε αρχαιολογικές έρευνες σε περιοχές της Μογγολίας, ανάμεσα στα ευρήματα που ανασκάφηκαν, περιλαμβάνονται και λίθινες βελόνες της Νεολιθικής εποχής. Τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν την εφαρμογή του Βελονισμού ως θεραπευτικής μεθόδου από τα προϊστορικά χρόνια. Αργότερα οι άνθρωποι έμαθαν την επεξεργασία του μετάλλου και οι πρώτες μεταλλικές βελόνες (από σίδηρο, χρυσό, ασήμι και χαλκό) έκαναν την εμφάνισή τους.

Στην ιστορική περίοδο (από το 2600 π.χ.) ο Χοάνγκ Τι (Κίτρινος Αυτοκράτορας) λέγεται ότι έγραψε ένα μεγάλο ιατρικό έργο που ονομάζεται Νέι Κίνγκ (το Βιβλίο της Ιατρικής). Από νεότερη σωζόμενη επανέκδοση του Νέι Κίνγκ του 270 μ.Χ. μαθαίνουμε ότι η κινέζικη ιατρική στηρίζεται την εποχή εκείνη στη φαρμακολογία (2000 συνταγές σκευασμάτων από βότανα), στην χειρουργική και στο βελονισμό. Στο Νέι Κίνγκ περιγράφονται οι βασικές θεωρίες: η θεωρία Γιν - Γιανγκ, η θεωρία των Πέντε Στοιχείων, των σφυγμών, των Ζωτικών Ουσιών (Τσι, Αίμα, Ιδιοσυστασία, Ενέργεια), των εξωγενών και των ενδογενών παθολογικών παραγόντων.

Στην περίοδο των Δυναστειών Sui και Tang (581 - 907 μ.Χ.), παρατηρείται σημαντική άνθιση του Βελονισμού. Κατά τη διάρκεια της Δυναστείας των Ming (1368-1644 μ.Χ.), η γιατροί εμβαθύνουν και διευρύνουν τις γνώσεις τους πάνω στη φύση των ασθενειών και βελτιώνουν τις θεραπευτικές τεχνικές τους.

Αναπτύσσονται νέες απόψεις για το χειρισμό των βελονών, χρησιμοποιείται ο θερμικός καυτηριασμός με τα "πούρα" της μόξας, καταγράφονται για πρώτη φορά σημεία βελονισμού έξω από τα όρια των Μεσημβρινών και συγγράφεται το εξοχότερο δείγμα της Κινέζικης Φαρμακολογίας από τον Li Che Tchen με τίτλο "Γενικός Πανδέκτης της Ιατροφαρμακευτικής Ύλης της Κίνας".

Στην περίοδο αυτή (1600 μ.Χ.) εμφανίζονται και οι πρώτες επαφές με τους Ευρωπαίους, με την άφιξη των Πορτογάλων στο Μακάο. Οι Κινέζοι επισκέπτονται την Ινδία, την Περσία και τις Αραβικές χώρες. Οι χριστιανοί ιεραπόστολοι διαδίδουν την Ευρωπαϊκή Ιατρική στην Κίνα, ενώ συγχρόνως αφομοιώνουν στοιχεία της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής. Για πρώτη φορά στοιχεία του Βελονισμού κάνουν την εμφάνισή τους στην Ευρώπη.

Από το 1840 μέχρι την ανάληψη της εξουσίας από τους Κομμουνιστές, ο Βελονισμός υφίσταται δίωξη. Εξακολουθεί όμως να εφαρμόζεται ευρέως, καθώς ήταν φθηνή Ιατρική, αποδεκτή από τους απλούς ανθρώπους. Μια νέα γενιά θεραπευτών δημιουργήθηκε τότε, οι "ξυπόλυτοι γιατροί", που εφάρμοζαν τις μεθόδους της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.

Με την πάροδο του χρόνου ο Βελονισμός εισάγεται ως κλάδος στις Ιατρικές Σχολές, ενώ το 1949 δημιουργείται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας η Ακαδημία Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.


Ο Βελονισμός ξεπερνά τα σύνορα της Κίνας

Ο Κινέζικος Βελονισμός διαδόθηκε στην Κορέα από τον 6ο μ.Χ. αιώνα. Την ίδια εποχή περίπου, διαδόθηκε ο Βελονισμός και στην Ιαπωνία. Από τον 7ο αιώνα πολλοί Ιάπωνες γιατροί στέλνονται από την κυβέρνηση τους στην Κίνα, προκειμένου να διδαχθούν την Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική.

Τον 14ο αιώνα ο γιατρός Zou Gen μεταβαίνει στο Βιετνάμ για να θεραπεύσει τα μέλη της Αυτοκρατορικής οικογένειας. Η αποτελεσματικότητα των θεραπευτικών μεθόδων που εφάρμοσε τον καθιέρωσε ως θαυματουργό - γιατρό.


Ο Βελονισμός στην Δύση

Στο Δυτικό κόσμο ο βελονισμός ήταν παντελώς άγνωστος, μέχρι τον 17ο αιώνα, οπότε και οι πρώτες ιεραποστολές των Ιησουϊτών μοναχών έφτασαν στην Κίνα, προκειμένου να διαδώσουν τον Χριστιανισμό.

Ο πρώτος Ευρωπαίος γιατρός που περιέγραψε τον Βελονισμό, ήταν ο Δανός Willem Rhijne, ο οποίος εργάζονταν στην Ιάβα το 1673, όπου και γνώρισε τη θεραπευτική αξία του από τους Ιάπωνες γιατρούς του νησιού.


Ο Βελονισμός σήμερα

Στη σύγχρονη εποχή, ο πρώτος που σπούδασε το Βελονισμό στην Κίνα και κατόπιν τον διέδωσε στην Ευρώπη, ήταν ο Γάλλος Soulie de Moran. Αφού έζησε στην Κίνα επί 20 χρόνια, επέστρεψε στη Γαλλία το 1928. Ο μαθητής του De la Fuye, ίδρυσε το 1943 την Γαλλική Εταιρεία Βελονισμού και διοργάνωσε το πρώτο παγκόσμιο συνέδριο Βελονισμού το 1949.

Το ταξίδι του Προέδρου των ΗΠΑ Nixon στην Κίνα το 1972, στάθηκε καταλυτικό για τον Βελονισμό. Ένα μέλος της δημοσιογραφικής αποστολής, ο αρχισυντάκτης των New York Times, James Reston ανέπτυξε οξεία σκωληκοειδίτιδα, χειρουργήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ο βελονισμός ως μέθοδος διεγχειρητικής αναλγησίας. Το γεγονός αυτό κάνει το γύρο του κόσμου. Αμερικανοί ιατροί επισκέφθηκαν την Κίνα, παρακολούθησαν χειρουργικές επεμβάσεις με βελονισμό και οι ανακοινώσεις τους πυροδότησαν το ενδιαφέρον του κοινού και της ιατρικής κοινότητας.

Στην αρχή της ιστορίας του στη Δύση ο βελονισμός αντιμετωπίστηκε ως μία "μαγική" μέθοδος θεραπείας. Δεν υπήρχε η παραμικρή ένδειξη ύπαρξης ενός βιολογικού (φυσιολογικού) μηχανισμού μέσω του οποίου η ένθεση βελονών στο δέρμα πυροδοτεί διαδικασίες ίασης. Οι δυτικοί ιατροί που εφάρμοζαν θεραπευτικά τον βελονισμό τα πρώτα χρόνια διάδοσης του στην Δύση (δεκαετίες 1960-1980) στηρίχθηκαν στα αξιώματα και τους θεραπευτικούς κανόνες της Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής.

Εν συνεχεία ερμηνεύτηκαν οι μηχανισμοί δράσης του στον οργανισμό, οι δράσεις του στο κεντρικό νευρικό και στο ανοσολογικό σύστημα. Δημοσιεύτηκαν πάρα πολλές επιστημονικές εργασίες σε έγκυρα ιατρικά περιοδικά που τεκμηριώνουν αυτές τις δράσεις. Εντάχθηκε έτσι σταδιακά ο Βελονισμός ως σύγχρονη και αποτελεσματική ιατρική θεραπευτική μέθοδος στα συστήματα περίθαλψης και ασφάλισης των περισσότερων χωρών παγκοσμίως. Η IASP (International Association for the study of Pain) αναγνωρίζει τη σημαντική αναλγητική δράση του βελονισμού και το Austrian Health Board αναγνωρίζει από το 1986 το βελονισμό ως ειδική θεραπευτική τεχνική. Τα εθνικά συμβούλια Υγείας των περισσότερων δυτικών χωρών αναγνωρίζουν το βελονισμό σαν ιατρική πράξη.

Σήμερα στις ΗΠΑ 12.000 γιατροί ασκούν τον βελονισμό, ενώ στην Γαλλία 10.000 γιατροί και στη Γερμανία 7.000 γιατροί είναι μέλη των εταιρειών Ιατρικού Βελονισμού. Το 64% (οι 75 από τις 117 σχολές) των Αμερικανικών Πανεπιστημίων Ιατρικής περιλαμβάνουν το βελονισμό στο πρόγραμμα εκπαίδευσης των φοιτητών ιατρικής. Η Αμερικάνικη Ένωση Ιατρικής Πόνου περιλαμβάνει το βελονισμό στην εξεταστέα ύλη για την απόκτηση διπλώματος αλγολογίας. Τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας της Αμερικής προωθούν και επιχορηγούν την έρευνα στο βελονισμό.

Το 45% των Αμερικανών, χρησιμοποιεί για την αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας του κάποια μορφή θεραπείας εκτός της σύγχρονης Ιατρικής, ενώ το 32% των ενηλίκων ασθενών ακολουθεί σύγχρονες θεραπευτικές αγωγές παράλληλα με κάποια εναλλακτική ή συμπληρωματική θεραπεία. Τα κέντρα εναλλακτικής ιατρικής του Χάρβαρντ, του Κολούμπια, του Μέρυλαντ, γνωρίζουν μεγάλη άνθηση.

Σύμφωνα με το New England Journal of Medicine (328(4), 28/1/1993) το 67% των ασθενών ηλικίας 29-49 ετών αναζητούν υπηρεσίες υγείας από ιατρούς που ασκούν εναλλακτικές μορφές ιατρικής (425 εκατομμύρια επισκέψεις ανά έτος).

Στη Μεγάλη Βρετανία παρέχονται υπηρεσίες βελονισμού στο 34% των πρωτοβάθμιων Κέντρων Υγείας, στο 86% των ιατρείων χρόνιου πόνου και από το 40% των γενικών ιατρών. Στη Γερμανία το 15% των ιατρών εφαρμόζει παραδοσιακό βελονισμό ενώ το 65% (περίπου 15.000 ιατροί) σύγχρονο ιατρικό βελονισμό και διηθήσεις. Στην Ιταλία υπάρχουν τουλάχιστον 120 κρατικά ιδρύματα ή ιδρύματα με κρατικές συμβάσεις που παρέχουν τη δυνατότητα εφαρμογής βελονισμού σε πολίτες με προβλήματα υγείας.


Ο Βελονισμός στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, αντίθετα με τις ΗΠΑ και άλλες χώρες της Ευρώπης ο βελονισμός ήταν άγνωστος μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Το 1973 ο ιατρός Γιάγκος Καράβης ίδρυσε το πρώτο Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογής Βελονισμού Ελλάδος. Το 1990 ιδρύεται το Διεθνές Μετεκπαιδευτικό Κέντρο Βελονισμού με σεμινάρια διετούς διάρκειας, 300 ωρών εκπαίδευσης, σε Έλληνες Ιατρούς. Το 2000 ιδρύεται το Ερευνητικό Μετεκπαιδευτικό Ινστιτούτο Βελονισμού με έδρα τη Θεσσαλονίκη. Στο πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και στο μάθημα της Αναισθησιολογίας, διδάσκονται στοιχεία σχετικά με τον βελονισμό και έχουν δοθεί διδακτορικές διατριβές με αντίστοιχα ερευνητικά θέματα.

Σε ιατρεία πόνου της Ελλάδας (Σισμανόγλειο, Νίκαια, Ευαγγελισμός, Αιγινήτειο, Λαϊκό, ΑΧΕΠΑ), εφαρμόζονται πολύ συχνά τεχνικές βελονισμού για την αντιμετώπιση του οξέος και χρόνιου πόνου. Στην Ελλάδα σήμερα δραστηριοποιούνται ενεργά τρεις Ιατρικές Εταιρείες Βελονισμού, μέλη του Διεθνούς Συμβουλίου για τον Ιατρικό Βελονισμό (ICMART) και εφαρμόζουν με συνέπεια τα εκπαιδευτικά και μετεκπαιδευτικά προγράμματά του.

Το Ελληνικό Κράτος για την ασφαλή και αποτελεσματική εφαρμογή του Βελονισμού, όρισε ως απαραίτητη προϋπόθεση, με την υπ' αριθμόν 574/Α4/1191/21-2-1980 απόφαση του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας, την εκτέλεση βελονισμού μόνο από ιατρούς που διαθέτουν εμπειρία και έχουν εκπαιδευτεί στο Βελονισμό και σε καμία περίπτωση από μη ιατρούς οποιοδήποτε επάγγελμα υγείας και αν κάνουν.


Πάνω