Α π ό σ τ ο λ ο ς   Α π ο σ τ ο λ ό π ο υ λ ο ς
Παθολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πάτρας, Διπλωματούχος Βελονισμού ECPD
Μειλίχου 176, Β' όροφος, Πάτρα. Τηλ.: 2610 427 379. E-Mail: aposmed@hol.gr
Βελονισμός:

Χρόνιος Πόνος και Βελονισμός

Υγεία
είναι η σιωπηλή λειτουργία των οργάνων, του ανθρώπινου οργανισμού.

Το σώμα είναι σε καλή υγεία όσο είναι σε ισορροπία με το περιβάλλον και τους εξωτερικούς παράγοντες που το επηρεάζουν.

Η ασθένεια αρχίζει ως εξασθένηση της αυτοάμυνας και εκδήλωση της διαταραχής αυτής της ισορροπίας.

Ο πόνος
είναι ένα από τα πρωιμότερα σημεία της φύσεως για την δυσλειτουργία, την αρρώστια. Ο πόνος είναι μέρος της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η έννοια του πόνου έχει σχέση με την εμπειρία του πόνου.

Οι τρεις φάσεις του πόνου:
α) άμεσος πόνος: επιπολής αισθητικότητα.
β) οξύς πόνος: τραυματισμός, φλεγμονή, "οξύς".
γ) Χρόνιος πόνος.

Μιλάμε συχνά για ψυχοσωματικά προβλήματα, αλλά συχνά είναι πιο σωστό να μιλάμε για σωματοψυχικά προβλήματα, γιατί είναι πολύ συχνό να έχουμε αρχική αιτία στο περιφερικό νευρικό σύστημα και στους μυς, με προεξέχοντα τον μυϊκό σπασμό, π.χ. πρόβλημα στους παρασπονδυλικούς μυς, τα οποία ακολουθούνται από συνoδά, παρεπόμενα ψυχικά προβλήματα όπως άγχος, φοβία, καταθλιπτική διάθεση, αϋπνία, κ.α.

Αναζήτηση προβλημάτων στον αυχένα, στη ράχη, την οσφύ και θεραπεία τους με βελονισμό συχνά θα οδηγήσει σε ύφεση συνοδών προβλημάτων ψυχισμού ή σπλάχνων, π.χ. αϋπνία, κολίτιδα, γαστρίτιδα.


Σύγχρονες νευροφυσιολογικές απόψεις
για τη δράση του Βελονισμού στον πόνο.

Φυσιολογία του πόνου.

Ο εγκέφαλος έχει μεγάλη πλαστικότητα στην αντίληψη του πόνου. Όσο εστιάζεται σε περιφερικό πόνο, τόσο αυξάνει η ένταση του πόνου. Η εστίαση της προσοχής σε άλλα σημεία, π.χ. ασκήσεις, δημιουργεί αντιπερισπασμό και ελάττωση της έντασης του πόνου. Η προβολή του πόνου στο φλοιό απενεργοποιεί μέρος της περιοχής που έχει ήδη καταληφθεί από το περιφερικό ερέθισμα.

Η δυσφορία από τον έντονο πόνο, η γενική δυσφορία (συναισθηματική παράμετρος) προβάλλεται στον αμυγδαλικό πυρήνα. Οι μεσολόβιες δομές (limbic structures) ενεργοποιούνται όταν υπάρχει οποιοδήποτε stress ή ασθένεια και όχι μόνο στον πόνο (μόλυνση, όγκος, κ.λπ.). Αυτό οδηγεί π.χ. σε διαταραχή ύπνου με λιγότερο ύπνο και μεγαλύτερη εγρήγορση, αίσθημα κόπωσης την επομένη, (π.χ. σε διέγερση του συμπαθητικού συστήματος ή του πνευμονογαστρικού νεύρου όπως σε διαταραχή πεπτικού.

Οδηγεί επίσης συχνά σε αλλαγή του τρόπου διατροφής π.χ. αύξηση, οι άνδρες πιο πολύ ζητούν λίπη ή άλατα, οι γυναίκες ζητούν περισσότερο ζάχαρη. Οι άνδρες ζητούν λίπος για γρήγορη παραγωγή ενέργειας, αυτό είναι φυλογενετικά καθορισμένο, να τρέξουν, να επιτεθούν, οι γυναίκες να φροντίζουν τον εαυτό τους και το παιδί.

Άλλοτε οδηγεί σε ελάττωση λήψης τροφής, άλλοτε σε κοινωνική απομόνωση, ως φυσιολογικό μηχανισμό άμυνας, θέλει να αποσυρθεί από τον ανταγωνισμό μέσα στην ομάδα, να αποφύγει την μόλυνση της ομάδας από την αρρώστια.

65% - 70% των ασθενών με πόνο έχουν πρόβλημα και στον ύπνο, το ίδιο ποσοστό ισχύει και αντίστροφα.

Εκτός από την αισθητηριακή και συναισθηματική λειτουργία στο φλοιό υπάρχει και η γνωσιακή λειτουργία που επηρεάζεται από το σήμα του πόνου, γίνεται ανάλυση των συνειρμών για την αιτία του πόνου π.χ. λογικός πόνος ή λόγω βασανιστηρίων ή λόγω ασθενείας, άγχους, φόβου. Σε περίπτωση άγχους, φόβου εκλύεται CCK (χολοκυστοκινίνη) που ως κατιόν σύστημα αυξάνει την ένταση του αλγεινού αισθήματος. Έχουμε ένα κατιόν σύστημα αναστολής του πόνου μέσω έκλυσης οπιοειδών και ένα κατιόν σύστημα ενίσχυσης του πόνου μέσω της CCK όταν υπάρχει ισχυρό άγχος, stress, π.χ. σε εισαγωγή σε νοσοκομείο, σε έναρξη θεραπευτικής αγωγής.

Πρέπει να ελαττώσουμε το stress π.χ. με τον βελονισμό (παράγει οποιοειδή), με τα λόγια (καθησυχασμός, θετική προσμονή), να ελαττώσουμε τον συμπαθητικό τόνο π.χ. με βαθιές αναπνοές → δράση στο πνευμονογαστρικό → αύξηση του παρασυμπαθητικού τόνου.

Στα παιδιά υποχωρεί ο φόβος με το θηλασμό του δακτύλου, την μάλαξη του λοβίου του αυτιού, το άγγιγμα του χεριού του γονέα.

Η μάλαξη ή θερμότητα στο υπερόφρυο ή στον αυχένα ή περιομφαλικά οδηγούν άμεσα σε ελάττωση του συμπαθητικού τόνου και ύφεση τους αισθήματος του πόνου.

Το οποιειδές σύστημα και το CCK σύστημα δρουν ως κατιόντα συστήματα αναστολής ή ενίσχυσης του πόνου αντίστοιχα.

Ελέγχουμε το CCK σύστημα με έλεγχο του άγχους και του φόβου μέσω της ελάττωσης του συμπαθητικού τόνου (καθησύχαση, λόγος, άγγιγμα, θερμότητα).

Υπάρχει διαφορά στο επίπεδο του ουδού του πόνου στα δύο φύλλα. Οι γυναίκες έχουν αυξημένη ευαισθησία στον ουδό του πόνου, χαμηλότερο ουδό, αντίληψη του πόνου από μικρότερο ερέθισμα. Οι γυναίκες αντέχουν περισσότερο την ένταση του πόνου εάν έχει σχέση με την οικογένεια, ο άνδρας σε σχέση με την αμοιβή (pain tolerance). Η διαφορά παύει μετά την εμμηνόπαυση, άρα έχει σχέση με τα οιστρογόνα. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι ο βελονισμός δρα καλύτερα στις γυναίκες παρά στους άνδρες. Μπορούμε να πετύχουμε ίδιο αποτέλεσμα εάν εφαρμόσουμε ισχυρότερο βελονιστικό ερέθισμα στους άνδρες.

Ο πόνος λοιπόν απαρτιώνεται ως αισθητηριακή, συναισθηματική και γνωστική αντίληψη στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.


Δράση του βελονισμού στο Νευρικό Σύστημα.

Είσοδος της βελόνης στον μυ
    → ενεργοποίηση της μυϊκής ατράκτου
    → τοπική σύσπαση
    → ενεργοποίηση της περιοχής
    → ενεργοποίηση εργοϋποδοχέων
(μηχανικοί υποδοχείς που στέλνουν σήματα στο Κ.Ν.Σ. ότι υπάρχει ερέθισμα), ο μυς παράγει έργο, παράγεται ΤεΤσι. Όταν προκαλούμε ΤεΤσι ενεργοποιούμε τα κατιόντα συστήματα αναστολής του πόνου και το γενικό σύστημα αναστολής πόνου, το DNIC (Difuse Noxius Inhibirory System). Πρέπει να προκαλέσουμε ΤεΤσι για να πάρουμε DNIC αντίδραση, αλλά να μην είναι τόσο ισχυρή η διέγερση ώστε να ενεργοποιήσουμε το CCK σύστημα ενίσχυσης του πόνου.

Ο συνδυασμός τμηματικής και μη τμηματικής διέγερσης οδηγεί σε ισχυρότερη και μακρύτερης διάρκειας δράση του βελονισμού στο χρόνιο πόνο. Άρα είναι καλύτερος ο συνδυασμός τοπικών και μακρινών αρχαίων σημείων. Τα μακρινά σημεία θα ενεργοποιήσουν το DNIC σύστημα, τα τοπικά σημεία θα ενεργοποιήσουν τον τμηματικό μηχανισμό αναστολής του πόνου μέσω των οπιοειδών, το ίδιο θα συμβεί με ενεργοποίηση των σύστοιχων σημείων του άλλου μέρους (π.χ. του άλλου γόνατος).

Η διάρκεια της διέγερσης είναι η βέλτιστη όταν είναι 40 λεπτά όπως έχουν δείξει πολλές μελέτες, παρ' ότι κλινικά τα 20 λεπτά θεωρούνται αρκετά. Η λήψη ΤεΤσι είναι σημαντική και πρέπει να γίνεται άπαξ ή για 5 sec. Στην νευρομεταβίβαση εκλύονται monoamines (σεροτονίνη και Νορεπινεφρίνη) και νευροπεπτίδια (B - endorphin, δινοφρίνη). Με την επανάληψη των συνεδριών το ποσό των νευροπεπτιδίων αυξάνεται και μέσω mRNA δίδεται εντολή για επανάληψη έκκρισης ανεξαρτήτως ερεθίσματος, δηλαδή και μετά την θεραπεία.

Ο βελονισμός διεγείρει το ενδογενές σύστημα αναλγησίας σε πολλά επίπεδα και με πολλούς μηχανισμούς ενώ τα φάρμακα δρουν θεραπευτικά μέσω ενός μηχανισμού.

Οι επαναλήψεις θεραπευτικών συνεδριών που χρειάζονται εξαρτώνται από τον ασθενή ή την παράδοση (10 - 12 συνεδρίες). Χρειάζονται 6 συνεδρίες τουλάχιστον για να εκτιμήσουμε ότι θα έχουμε θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Μερικές φορές σε χρόνιο πόνο τα συστήματα αυτά δεν λειτουργούν πια, χρειάζονται περισσότερες επαναλήψεις και ενίοτε αντικαταθλιπτικά για να ενεργοποιηθεί η έκλυση νευρομεταβιβαστών.

Δεν γνωρίζουμε για το βέλτιστο στη συχνότητα της θεραπείας. Πάντως δεν πρέπει να γίνεται καθημερινά γιατί τότε θα έχουμε διέγερση του CCK συστήματος. Καλύτερα είναι ανά 2η ημέρα αρχικά και ακολούθως 1 - 2 φορές ανά εβδομάδα.

Εξαρτάται από τον ασθενή εάν πρέπει να συστήνεται ή όχι η άσκηση σε συνδυασμό με τον βελονισμό. Όταν υπάρχει stress και συναισθηματική παράμετρος κόπωσης και ανάγκη χαλάρωσης δεν πρέπει να συστήνεται άσκηση σε οξεία ή υποξεία κατάσταση. Αντιθέτως σε μια χρόνια οστεοαρθρίτιδα γόνατος ή οσφύος είναι καλό να συστήνεται και άσκηση για ενδυνάμωση των μυών στήριξης της άρθρωσης. Στις θεραπείες βελονισμού πρέπει να λαμβάνουμε υπ' όψη πάντα το επίπεδο του συμπαθητικού τόνου (άγχος, stress, φοβία).


Είδη πόνου και μηχανισμοί πόνου.

    Α) αλγοδεκτικός,
    Β) νευροπαθητικός,
    Γ) ιδιοπαθής,
    Δ) ψυχογενής.
Όλοι έχουμε ένα σύστημα αναστολής πόνου άλλοτε άλλης ευαισθησίας και δυνατότητας. Στο Β ο πόνος προέρχεται από μη αλγοδεκτικό νεύρο. Στο Γ οφείλεται ο πόνος σε άγνωστο, κεντρικό μάλλον μηχανισμό. Με το Δ σχετίζεται η κατάθλιψη, υστερικά σύνδρομα και παρουσιάζεται πιο συχνά στις γυναίκες.


Α. Αλγοδεκτικός πόνος.

Ο αλγοδεκτικός πόνος μπορεί να οφείλεται:

α) σε φλεγμονή, π.χ. τενοντίτιδα, επικονδυλίτιδα. Ενεργοποιούνται σιωπηλοί αλγοϋποδοχείς π.χ. σε μια χρόνια νευρογενή ουροδόχο κύστη. Βελονισμός του Σπ.6 ενεργοποιεί το συμπαθητικό ή ελαττώνει τον τόνο του παρασυμπαθητικού ως θεραπευτικό αποτέλεσμα. Ο βελονισμός ενισχύει τη διαδικασία επούλωσης της τοπικής φλεγμονής.

β) σε ιστική ισχαιμία, g μείωση του Ο2, g δημιουργία υποδοχέων καψαϊνης (hot pepper, Capsaine). Η δημιουργία νέων υποδοχέων για να αυξηθεί η ευαισθησία της περιοχής, δείχνει την πλαστικότητα του Νευρικού Συστήματος.

Ο συμπαθητικός τόνος προκαλεί αύξηση της αιμάτωσης στους μυς και ελάττωση της αιμάτωσης στο δέρμα. Το jogging προκαλεί αύξηση του συμπαθητικού τόνου.

γ) σε εκφυλιστικές καταστάσεις (Degeneration). Έχουμε παραγωγή Glutamate και aspartate, υπάρχει ελλιπής νεύρωση της περιοχής, χαμηλή πυκνότητα νεύρωσης και αγγείωσης.

Ανάλογα του μηχανισμού της αλγίας πρέπει να έχουμε διαφορετική προσέγγιση κατά την θεραπεία βελονισμού, διαφορετική στρατηγική.

Στο α βελονίζουμε τμηματικά, ετερόπλευρα και μακρινά σημεία. Στο β βελονίζουμε και ενδομυϊκά, για αύξηση του συμπαθητικού τόνου και αύξηση της αιμάτωσης της περιοχής. Πολλά διαστρέμματα ή υπερφορτίσεις των μυών δημιουργούν ισχαιμικά τοπικά σύνδρομα και δεν είναι κυρίως φλεγμονή. Στο β πιο σημαντικά είναι τα τοπικά σημεία. Στο γ χρειάζονται περισσότερα τοπικά σημεία και εξ' ίσου σημαντικά είναι τα μακρινά και τα ετερόπλευρα σημεία και Η/Β.



Ο Ηλεκτροβελονισμός (Η/Β) στα 2 Ηz ενεργοποιεί τον άξονα υπόφυσης - επινεφριδίων και προκαλεί έκλυση ορμονών, ακετυλχολίνης και Β - ενδορφίνης. Η πίεση με το χέρι που ελκύει πόνο π.χ. σε μία ωμαλγία σημαίνει ισχαιμικό άλγος, συνυπάρχει συνήθως και καυσαλγία, αιμωδία, χρονιότητα.


B. Νευροπαθητικός πόνος.

Στο νευροπαθητικό πόνο υπάρχει χρόνια βλάβη στην πορεία του Νευρικού Συστήματος και υπερευαισθησία στον πόνο. Σε αρχικά στάδια π.χ. πίεσης στο νεύρο μπορεί να έχουμε νευρογενή πόνο χωρίς να έχει δημιουργηθεί ακόμη βλάβη π.χ. σε μια ισχιαλγία.

Σε περιφερικό ερεθισμό του νεύρου δημιουργείται στην πορεία του νεύρου βλάβη (neurroma) που οδηγεί σε οξύ αυτόματο έντονο πόνο (spontaneous pain) λόγω έκλυσης νοραδρεναλίνης. Η αφή, η δόνηση, η πίεση, το θερμό και το ψυχρό με τους υποδοχείς τους μπορούν να προκαλέσουν αίσθημα πόνου. Αυτό είναι η αλλοδυνία.

Δημιουργείται αλλαγή στην ευαισθησία και την δομή των νεύρων. Ακολουθεί υπέρ ή υποευαισθησία του περιφερικού νεύρου π.χ. στο αίσθημα του θερμού ή του ψυχρού. Ελέγχουμε την αλλοδυνία με έλεγχο της αφής, της δόνησης, του κρύου. Υπάρχει επίσης στην αλλοδυνία μετααίσθηση, δηλαδή αίσθημα πόνου αρκετό χρόνο μετά έκθεση σε απλό ερέθισμα. Εδώ συστήνεται Η/Β που προκαλεί έκλυση dynorphin και GABA σε υψηλές συχνότητες π.χ. 80 Ηz τμηματικά και ενδομυϊκά. Εάν δεν αποδώσει μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε χαμηλή συχνότητα 2 - 4 Ηz ή συνδυασμό των δύο.


Πάνω