Α π ό σ τ ο λ ο ς   Α π ο σ τ ο λ ό π ο υ λ ο ς
Παθολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πάτρας, Διπλωματούχος Βελονισμού ECPD
Μειλίχου 176, Β' όροφος, Πάτρα. Τηλ.: 2610 427 379. E-Mail: aposmed@hol.gr
Θέματα Υγείας:

Τρόποι ζωής, Υγεία και μακροβιότητα

Υγιεινός τρόπος ζωής

Μερικές φορές υποθέτουμε εσφαλμένα ότι απλά παρέχοντας ανθρώπους πληροφορίες, αυτόματα θα είναι ικανοί να κάνουν υγιεινές επιλογές. Αν και η περισσότερη γνώση, οι πληροφορίες κι η αγωγή υγείας είναι σημαντικά, τα τεκμήρια δείχνουν ότι οι αποφάσεις για υιοθέτηση υγιεινής συμπεριφοράς – για παράδειγμα, υγιεινή διατροφή, διασφάλιση επαρκούς σωματικής δραστηριότητας, φροντίδα για σεξουαλική υγιεινή κ.λ.π. – συχνά περιορίζονται από το ευρύτερο φυσικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον, που επηρεάζει τις αποφάσεις που παίρνουν οι άνθρωποι ως άτομα, ομάδες ή τοπικές κοινωνίες.

Επιπλέον, πολύ συχνά είναι οι φτωχότερες ομάδες αυτές που υιοθετούν τις πιο βλαβερές υγειακές συμπεριφορές, όπως κάπνισμα, μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ και χρήση ναρκωτικών, αφού οι ομάδες αυτές υποφέρουν από έντονο στρες στης προσπάθεια τους να τα βγάλουν πέρα με ανεπαρκές εισόδημα, φτωχή παιδεία, ανεργία ή εργασιακή ανασφάλεια.

Επομένως, ένας στόχος - κλειδί οποιουδήποτε προγράμματος οφείλει να είναι η τροποποίηση αυτών των περιβαλλοντικών παραγόντων έτσι που η υγιεινή επιλογή να είναι εύκολη επιλογή.

Μιας και συχνότερα είναι πιο μορφωμένες και πλεονεκτούσες ομάδες που πιάνουν τα μηνύματα για υγιεινό τρόπο ζωής, αυτό μπορεί να επιτείνει παραπέρα τις υγειακές διαφορές και τον κοινωνικό αποκλεισμό των ευάλωτων ομάδων. Προϋπόθεση λοιπόν για οποιαδήποτε πετυχημένη πρωτοβουλία προαγωγής υγιεινού τρόπου ζωής οφείλει να είναι ειδικά στοχευμένα προγράμματα πληροφόρησης και αγωγής υγείας και οικοδόμησης ικανοτήτων των ομάδων που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση.


Υγιεινές επιλογές και συμπεριφορά

Υγιεινή διατροφή

Η υγιεινή της βρώσης (healthy eating) αφορά την πολιτική τροφίμων (food) και διατροφής (nutrition), την εξασφάλιση (security) των τροφίμων, την ασφάλεια (safety) των τροφίμων, τις ελλείψεις μικροθρεπτικών στοιχείων (micronutrient deficiencies) και τις επιλογές υγιεινών τροφίμων.

Υπό το φως επιστημονικών ευρημάτων για χημικές ενώσεις όπως τα αντιοξειδωτικά, τα φλαβονοειδή και τα φυτοοιστρογόνα, που προστατεύουν από την εμφάνιση, για παράδειγμα, καρδιαγγειακών νοσημάτων και καρκίνων, οι παθήσεις αυτές μερικές φορές λέγονται και "νοσήματα από στέρηση λαχανικών και φρούτων".

Δίαιτες που χαρακτηρίζονται από υψηλό ποσοστό γαλακτοκομικών προϊόντων πλουσίων σε λιπαρά, παχιών κρεάτων, αλατιού και ενεργειακά πυκνών τροφών που περιέχουν ζάχαρη αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης μη μεταδοτικών νοσημάτων όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος, και έρχονται σε αντίθεση με τις συστάσεις της ΠΟΥ για σημαντική κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, ψωμιού, δημητριακών και οσπρίων.

Μια ανεξάρτητη και σημαντική αιτία πρώιμης θνησιμότητας είναι το πλέον σωματικό βάρος. Είναι αποτέλεσμα, πέρα από γενετική προδιάθεση, υψηλής ενεργειακής πρόσληψης (η οποία οφείλεται σε διατροφή πλούσια σε λιπαρά κι ενεργειακά πυκνές τροφές) και μειωμένης σωματικής άσκησης. Το υπερβάλλον σωματικό βάρος και η παχυσαρκία είναι πλατιά διαδεδομένα και με αυξητικές τάσεις στις περισσότερες χώρες. Στην πραγματικότητα, το υπερβάλλον βάρος και η παχυσαρκία είναι τώρα τόσο συχνά που σε πολλές χώρες αντικαθιστούν τα κλασικά θέματα της δημόσιας υγιεινής, όπως η υποθρεψία και τα μεταδοτικά νοσήματα, ως οι πιο σημαντικές αιτίες κακής υγείας.


Σωματική άσκηση

Η καλή διάθεση, η αυτοεκτίμηση, η βελτίωση της εμφάνισης και στάσης του σώματος, και η ουσιαστική μείωση της πρόωρης θνησιμότητας, της παχυσαρκίας, της υπέρτασης, των καρδιαγγειακών νοσημάτων, του μη ινσουλινεξατρώμενου διαβήτη και της οστεοπόρωσης είναι μερικά από τα υγειακά κέρδη της μέτριας σωματικής άσκησης. Μια έρευνα που έγινε στην Αγγλία το 1990 έδειξε ότι σχεδόν το ένα τρίτο των ενηλίκων ζουν καθιστική ζωή και ότι το ποσοστό αυτό αυξάνεται με την ηλικία, αυτό είναι πολύ ανησυχητικό και μπορεί να κάνει τους ηλικιωμένους – των γυναικών με εξαιρουμένων – να πέσουν νωρίτερα κάτω από ένα κρίσιμο όριο μυϊκής μάζας που χρειάζεται για έναν ανεξάρτητο τρόπο ζωής.

Ο κίνδυνος της σωματική αδράνειας είναι πολύ πιθανό να αυξηθεί με τις τρέχουσες τάσεις προς μία πιο καθιστική ζωή. Σε μερικές χώρες τα επίπεδα της σωματικής αδράνειας είναι τόσο μεγάλα που δεν είναι δυνατό να διατηρηθεί δίαιτα με επαρκή θρεπτικά συστατικά χωρίς ν’ αυξηθεί το σωματικό βάρος.


ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Είναι δύσκολο να είμαστε ακριβείς για το μέγεθος του φορτίου προβλημάτων ψυχικής υγείας. Στοιχεία από την Περιοχή της Ευρώπης ως σύνολο δείχνουν ότι το ποσοστό του πληθυσμού που πάσχει από σοβαρά προβλήματα (όπως έχουν καταγραφεί κι αναφερθεί από τις ίδιες τις χώρες) ποικίλλει από κάτω του 1% μέχρι 6% με τις περισσότερες χώρες να βρίσκονται μεταξύ 1% και 3%. Σύμφωνα με υπολογισμούς της ΠΤ και της ΠΟΥ, βασισμένους σε Χαμένα Έτη Ζωής από Πρόωρο Θάνατο ή Ανικανότητα (DALY), τρεις κύριες ψυχιατρικές διαταραχές – κατάθλιψη, διπολική διαταραχή και σχιζοφρένεια – αποτελούσαν το 9,5 % του ολικού φορτίου νοσηρότητας κι ανικανότητας στις ΚΟΑ και στις ΠΣΟ το 1990. άλλα προβλήματα με σημαντικές ψυχολογικές εκδηλώσεις περιλαμβάνουν: νόσο Alzheimer , άλλες άνοιες (dementia) και εκφυλιστικές διαταραχές του ΚΝΣ, χρήση οινοπνεύματος και ναρκωτικών κι εξάρτηση από αυτά, αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές ύπνου.

Η αυτοκτονία είναι μια συνηθισμένη αιτία θανάτου στους έφηβους και στους νεότερους ενήλικους (ευθύνεται για μέχρι και το 15% των θανάτων στις ηλικίες των 15 – 24 ετών), όπου συχνά σχετίζεται με τη χρήση οινοπνεύματος και ναρκωτικών. Οι αυτοκτονίες αυξάνονται και στους ηλικιωμένους, κυρίως στα ΠΑΚ και στους άνδρες 85 ετών και άνω. Τα στοιχεία δείχνουν πως η αυτοκτονία συσχετίζεται έντονα με την κατάθλιψη.

Οι αιτιολογικοί παράγοντες κινδύνου για προβλήματα ψυχικής υγείας αυξάνονται. Περιλαμβάνονται: ανεργία και φτώχια, μετανάστευση, πολιτικές αναστατώσεις, αυξανόμενη ένταση μεταξύ εθνικών και άλλων ομάδων (κυρίως στις μεγάλες πόλεις), αύξηση των αστέγων, αυξανόμενη κατάχρηση ποικίλων ουσιών, μοναξιά και κατάρρευση των κοινωνικών δικτύων, κοινωνικοοικονομικές αναταραχές και στερήσεις.


Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΠΑΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Το τακτικό περπάτημα είναι σημαντικό για την πρόληψη κι αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Σε μια μελέτη 9.000 δημοσίων υπαλλήλων ηλικίας 45 – 64 ετών, το 9% των ανδρών που χαρακτήρισαν το περπάτημα τους ‘γρήγορο’ έπαθαν λιγότερα από τα μισά, θανατηφόρα ή μη, επεισόδια στεφανιαίας καρδιακής νόσου σε σχέση με αυτούς που δεν έκαναν καμία σωματική δραστηριότητα. Αυτοί που χαρακτήριζαν το περπάτημα τους σχετικά ζωηρό είχαν δείκτες στεφανιαίας προσβολής κατά τη διάρκεια της 9ετούς έρευνας κάτω από 2/3. παρόμοια ευρήματα για την αξία του περπατήματος και για την αυξημένη προστασία κατά των νοσημάτων ανάλογα με την αύξηση της σωματικής ενεργειακής δαπάνης, έχουν αναφερθεί και αλλού. Έρευνες από την Φιλανδία επιβεβαιώνουν αυτά τα ευρήματα, και προτείνουν ότι το περπάτημα προς και από τη δουλειά ικανοποιεί το κριτήριο έντασης της φυσιολογικά αποτελεσματικής σωματικής δραστηριότητας για σφρίγος (ευρωστία, φόρμα, fitness) και υγεία.

Μια έρευνα σε εργάτες εργοστασίου συμπέρανε ότι οι τακτικοί ποδηλάτες απολαμβάνουν ένα επίπεδο υγείας ίσο με αυτό ατόμων κατά δέκα έτη νεότερων. Μια άλλη έρευνα βρήκε πως αυτοί που ποδηλατούσαν 100 χιλιόμετρα την εβδομάδα από την ηλικία των 35, πρόσθεταν στο προσδόκιμο διάρκειας ζωής του 2 επιπλέον χρόνια. Μια ολλανδική έρευνα συμπέρανε ότι η ποδηλασία σαν μέρος της καθημερινής δραστηριότητας μπορεί να φέρει σχεδόν τις ίδιες βελτιώσεις στη σωματική επίδοση με ένα ειδικό πρόγραμμα γυμναστικής.

ΠΗΓΗ: Road transport and health. London, British Association, 1997.



Πάνω